मल मऊ ठेवा
दररोज 25 ते 30 ग्रॅम फायबर: फळे, भाज्या, डाळ, सॅलड, अख्खे धान्य. इसबगोलही मदत करते; प्रमाण डॉक्टरांना विचारा.
आरोग्य माहिती
मूळव्याधीत गुदद्वाराच्या आत आणि आसपासच्या रक्तवाहिन्या फुगून गादीसारख्या सुजतात. ही खूप सामान्य समस्या आहे. यात अनेकदा शौचानंतर दुखल्याशिवाय लाल रक्त पडते, खाज येते किंवा कोंब बाहेर येतो. बहुतेक मूळव्याध मल मऊ ठेवणे, कोमट पाण्याचा शेक आणि औषधांनी बरी होते. मोठ्या किंवा वारंवार होणाऱ्या मूळव्याधीवर क्लिनिकमध्ये किंवा शस्त्रक्रियेने उपचार केले जातात.
इंग्रजीत पाइल्स किंवा हेमरॉइड्स (haemorrhoids). हिंदीत बवासीर. रक्त पडणाऱ्या मूळव्याधीला रक्ती मूळव्याध म्हणतात.
01
प्रत्येकाच्या गुदद्वाराच्या आत रक्तवाहिन्यांच्या मऊ गाद्या असतात, ज्या गुदद्वार बंद ठेवण्यास मदत करतात. वारंवार जोर लावल्याने या गाद्या फुगून खाली सरकतात, त्याला मूळव्याध म्हणतात.
02
शौचाच्या वेळी कापल्यासारखी तीव्र वेदना होत असेल तर ते बहुधा फिशर असते. तापासोबत दुखरी सूज असेल तर गळू असू शकते, ज्यातून भगंदर होऊ शकतो.
03
| ग्रेड | काय होते | सामान्य उपचार |
|---|---|---|
| ग्रेड 1 | रक्त पडते, कोंब आतच राहतो | फायबर, पाणी, शेक, औषधे |
| ग्रेड 2 | जोर लावल्यावर बाहेर येतो, आपोआप आत जातो | वरील उपाय; गरज पडल्यास बँडिंग किंवा इंजेक्शन |
| ग्रेड 3 | बाहेर येतो, हाताने आत ढकलावा लागतो | बँडिंग, किंवा स्टेपलर, लेझर किंवा शस्त्रक्रिया |
| ग्रेड 4 | कायम बाहेर राहतो | सहसा शस्त्रक्रिया |
04
तिखट खाण्याने मूळव्याध होत नाही, पण काही लोकांमध्ये आग वाढू शकते.
05
दररोज 25 ते 30 ग्रॅम फायबर: फळे, भाज्या, डाळ, सॅलड, अख्खे धान्य. इसबगोलही मदत करते; प्रमाण डॉक्टरांना विचारा.
दिवसाला सुमारे 2.5 ते 3 लिटर, डॉक्टरांनी पाणी कमी करायला सांगितले नसल्यास.
शौचाची भावना झाल्यावरच जा, 5 मिनिटांपेक्षा जास्त बसू नका. पायाखाली छोटा स्टूल ठेवा.
10 ते 20 मिनिटे, दिवसातून 2 ते 3 वेळा आणि शौचानंतर.
06
सिट्झ बाथ म्हणजे गुदद्वार आणि त्याच्या आसपासच्या भागाचा (पेरिएनल भाग) कोमट पाण्याने शेक. मूळव्याधीत डॉक्टर सर्वात जास्त हाच सल्ला देतात.
स्पष्ट सांगायचे तर: शेकाने मूळव्याध नाहीशी होत नाही. आहार, औषधे किंवा उपचार काम करत असताना तो आराम देतो आणि स्वच्छता राखतो.
पाणी कोमट ठेवा, कधीही गरम नको; आधी मनगटावर तपासा. संपूर्ण पद्धत सिट्झ बाथ माहिती मध्ये वाचा.
07
कोणता उपचार योग्य, हे सर्जन तपासणीनंतर सांगतात. कोणत्याही शस्त्रक्रियेनंतरही शेकाचा सल्ला दिला जातो.
08
पहिल्यांदा रक्त दिसल्यास डॉक्टरांना नक्की दाखवा. रक्त बहुधा मूळव्याधीमुळे असते, पण आतड्याचा कर्करोग आणि इतर आजारही असेच दिसू शकतात.
लगेच डॉक्टरांकडे जा जर खूप रक्त पडत असेल, चक्कर येत असेल, मल काळा असेल, तीव्र वेदना किंवा ताप असेल, किंवा कोंब आत जात नसेल आणि खूप दुखत असेल.
लहान मूळव्याध अनेकदा काही दिवसांत ते आठवड्यांत मल मऊ ठेवणे, जोर न लावणे आणि शेकाने बरी होते. बद्धकोष्ठता परत आल्यास पुन्हा होऊ शकते. मोठ्या मूळव्याधीला उपचार लागतात.
ग्रेड 1 आणि 2 आणि अनेक ग्रेड 3 मूळव्याध आहार, औषधे आणि बँडिंगसारख्या क्लिनिक उपचारांनी आटोक्यात येतात. शस्त्रक्रिया मोठ्या मूळव्याधीसाठी असते.
10 ते 20 मिनिटे, दिवसातून 2 ते 3 वेळा आणि शौचानंतर, किंवा डॉक्टर सांगतील तसे.
कोमट, कधीही गरम नको. गरम पाण्याने आग आणि सूज वाढू शकते. आधी मनगटावर तपासा.
सहसा रक्त थोडे असते आणि थांबते, पण एकदा डॉक्टरांकडून तपासणी नक्की करा. खूप रक्त किंवा चक्कर आल्यास लगेच उपचार घ्या.
जमिनीवरच्या टबमध्ये खाली बसावे लागते, जे वेदनेत किंवा शस्त्रक्रियेनंतर अवघड असते. टॉयलेटवर ठेवलेला टब तोच शेक आरामात देतो.
पुनरावलोकनकर्त्यांविषयी
Dr Govind Kodwani, MBBS, MS (General Surgery), FIAGES, FMAS, FCCS, Faculty at ISCP
डॉ. गोविंद कोडवानी जनरल सर्जन आहेत आणि कोडवानी मेडीसेल्सचे प्रोप्रायटर आहेत, जी डॉक्टर बेस केअरची उत्पादने बनवते.
ही सर्वसाधारण माहिती आहे, वैद्यकीय सल्ला नाही. तपासणी आणि उपचारासाठी डॉक्टरांना भेटा. स्रोत: NHS: Piles, NIDDK: Hemorrhoids
कोणत्याही वेस्टर्न टॉयलेटवर कोमट पाण्याचा सतत, हलका फवारा. विजेवर चालणारा आणि रिचार्जेबल बॅटरीचा, असे दोन मॉडेल.