आरोग्य माहिती
भगंदर (फिस्टुला): लक्षणे, कारणे आणि उपचार
भगंदर म्हणजे गुदद्वाराच्या आत आणि गुदद्वाराजवळच्या त्वचेदरम्यान तयार झालेली बारीक नळी (बोगदा). तो बहुधा गळूनंतर तयार होतो आणि त्यात पू किंवा पाण्यासारखा स्राव, खाज आणि वारंवार दुखरी सूज येते. भगंदर आपोआप क्वचितच भरतो, म्हणून त्यावर शस्त्रक्रियेने उपचार होतात. उपचारापूर्वी आणि नंतर कोमट पाण्याचा शेक जागा स्वच्छ आणि आरामदायी ठेवतो.
इंग्रजीत anal fistula किंवा fistula in ano. हिंदीतही भगंदर.
- बहुधा गळूपासून सुरुवात
- सर्जनकडून उपचार आवश्यक
- जखमेच्या काळजीत शेक
- भरायला काही आठवडे
01
भगंदर म्हणजे काय?
गुदद्वाराच्या आतील छोट्या ग्रंथी बंद होऊन संसर्ग होऊ शकतो. त्यातून पू भरलेले दुखरे गळू तयार होते. गळू फुटल्यानंतर किंवा काढल्यानंतर ग्रंथीपासून त्वचेपर्यंत बारीक नळी राहते, तोच भगंदर.
जो भगंदर गुदद्वाराचा स्नायू कमी ओलांडतो तो साधा; जो जास्त स्नायू ओलांडतो, फांद्या असलेला किंवा वारंवार परत येणारा तो गुंतागुंतीचा. यावरूनच कोणती शस्त्रक्रिया सुरक्षित हे ठरते.
02
लक्षणे
- गुदद्वाराजवळ छोटे छिद्र, ज्यातून पू, रक्त किंवा पाणी येते आणि कपड्यांवर डाग पडतात.
- आसपासच्या त्वचेला खाज आणि आग.
- वेदना आणि सूज वाढते, मग स्राव बाहेर आल्यावर कमी होते, पुन्हा पुन्हा.
- गळू झाल्यावर ताप आणि अशक्तपणा.
गुदद्वाराजवळ गरम, वाढणारी दुखरी सूज आणि ताप म्हणजे गळू. त्याच दिवशी डॉक्टरांना दाखवा; ते काढावे लागते, फक्त अँटिबायोटिकने सहसा बरे होत नाही.
03
उपचार
भगंदर औषध किंवा क्रीमने भरत नाही. सर्जन गरज पडल्यास MRI ने नळीचा मार्ग पाहतात आणि भगंदर साफ करून स्नायू वाचवणारी शस्त्रक्रिया निवडतात.
| शस्त्रक्रिया | काय करते |
|---|---|
| फिस्टुलोटॉमी | नळी उघडते, जेणेकरून ती आतून भरेल |
| सेटन | नळीत मऊ धागा, जो स्राव बाहेर काढतो किंवा हळूहळू कापतो |
| LIFT | स्नायू न कापता नळी बांधून बंद करते |
| लेझर (FiLaC) किंवा VAAFT | आतून लेझर किंवा कॅमेऱ्याने नळी बंद किंवा स्वच्छ करते |
| क्षारसूत्र | औषध लावलेला धागा, आयुर्वेदिक पद्धतीत |
आपल्या सर्जनना विचारा: भरायला किती वेळ, पुन्हा होण्याची शक्यता, आणि मल-वायूवरील नियंत्रणावर काही परिणाम.
04
भगंदरमध्ये आणि शस्त्रक्रियेनंतर शेक
सिट्झ बाथ म्हणजे गुदद्वार आणि त्याच्या आसपासच्या भागाचा कोमट पाण्याने शेक. भगंदरमध्ये त्याचे मुख्य काम स्वच्छता आणि आराम:
- शस्त्रक्रियेपूर्वी वेदना कमी करतो आणि स्राव बाहेर पडायला मदत करतो.
- शस्त्रक्रियेनंतर जखम बहुधा उघडी ठेवली जाते. प्रत्येक शौचानंतर शेक न घासता जखम धुतो.
- उबेमुळे स्नायू सैल होतात आणि बसणे-चालणे सोपे होते.
शेकाने भगंदर बंद होत नाही. ड्रेसिंग, सेटन आणि शेक कधी सुरू करायचा, यावर आपल्या सर्जनचा सल्ला पाळा.
05
घरी रिकव्हरी
- दिवसातून 2 ते 3 वेळा आणि प्रत्येक शौचानंतर 10 ते 20 मिनिटे शेक.
- फायबर, पाणी आणि डॉक्टरांनी दिलेल्या औषधाने मल मऊ ठेवा.
- स्रावासाठी मऊ पॅड वापरा आणि वारंवार बदला.
- प्रत्येक फॉलो-अपला जा. जखम भरायला सहसा 4 ते 12 आठवडे लागतात.
- ताप, वाढती वेदना, जास्त रक्त किंवा दुर्गंधी असल्यास लगेच सर्जनना सांगा.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
भगंदर शस्त्रक्रियेशिवाय बरा होऊ शकतो का?
फार क्वचित. भगंदर ही तयार झालेली नळी आहे, जी औषध किंवा क्रीमने बंद होत नाही. सहसा शस्त्रक्रिया हाच उपचार आहे.
भगंदरमध्ये शेक फायदेशीर आहे का?
हो, स्वच्छता, वेदना कमी करणे आणि स्राव बाहेर पडण्यासाठी, विशेषतः शस्त्रक्रियेनंतर. पण त्याने भगंदर बरा होत नाही.
भगंदरच्या शस्त्रक्रियेनंतर किती दिवसांत बरे होते?
सहसा 4 ते 12 आठवडे, शस्त्रक्रिया आणि जखमेच्या आकारानुसार.
भगंदर पुन्हा होऊ शकतो का?
काही लोकांमध्ये हो, विशेषतः गुंतागुंतीचा भगंदर, क्रोन्स आजार किंवा टीबीमध्ये. सर्जन हे लक्षात घेऊन शस्त्रक्रिया निवडतात.
भगंदर आणि मूळव्याध एकच आहेत का?
नाही. भगंदर ही गुदद्वारापासून त्वचेपर्यंतची नळी, मूळव्याध म्हणजे फुगलेल्या रक्तवाहिन्या. दोन्हींचे उपचार वेगळे आहेत.
पुनरावलोकनकर्त्यांविषयी
Dr Govind Kodwani, MBBS, MS (General Surgery), FIAGES, FMAS, FCCS, Faculty at ISCP
डॉ. गोविंद कोडवानी जनरल सर्जन आहेत आणि कोडवानी मेडीसेल्सचे प्रोप्रायटर आहेत, जी डॉक्टर बेस केअरची उत्पादने बनवते.
ही सर्वसाधारण माहिती आहे, वैद्यकीय सल्ला नाही. तपासणी आणि उपचारासाठी डॉक्टरांना भेटा. स्रोत: NHS: Anal fistula, ASCRS: Abscess and fistula
शेक आता सोपा.
कोणत्याही वेस्टर्न टॉयलेटवर कोमट पाण्याचा सतत, हलका फवारा. विजेवर चालणारा आणि रिचार्जेबल बॅटरीचा, असे दोन मॉडेल.


